Gözaltında ve ifade verirken hangi haklar vardır? What rights apply in custody and during questioning?
Şüpheliye yüklenen suç anlatılır; susma hakkı ve müdafi seçme hakkı bildirilir. Müdafi ifadede hazır bulunabilir; müdafi seçecek durumda olmayan ve isteyen şüpheliye baro tarafından avukat görevlendirilir (CMK m. 147). Şüpheli çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suç söz konusuysa, istem aranmaksızın müdafi atanır (CMK m. 150).
Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için zorunlu süre hariç, yirmi dört saati geçemez; toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı bu süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK m. 91). Gözaltına ve uzatma emrine karşı şüpheli, müdafii ya da yakınları serbest bırakılmak için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir.
İfadeden önce müdafiyle görüşmek, yüklenen suçu ve aleyhe delilleri öğrenmek, lehe delillerin toplanmasını istemek savunmanın seyrini belirler. Bu aşamada verilen ifade, kovuşturmada çoğu zaman ilk okunan belgedir.
Ceza davası Gaziantep'te hangi mahkemede görülür? Which court hears a criminal case in Gaziantep?
Kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m. 12). Bilişim sistemleri, banka ya da kredi kartı kullanılarak işlenen suçlarda —örneğin internet üzerinden dolandırıcılıkta— mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir; Gaziantep'te oturan bir mağdur, başka şehirden işlenen bu tür bir suçu Gaziantep'te takip edebilir.
Yağma gibi kanunda sayılan suçlar ile uyuşturucu ticareti gibi on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara ağır ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 12); diğer suçların çoğu asliye ceza mahkemesinde görülür. Suça sürüklenen çocuklar çocuk mahkemelerinde yargılanır. Soruşturma aşamasında tutuklama, arama ve el koyma kararlarını sulh ceza hâkimliği verir.
Gaziantep'teki ilk derece ceza mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf incelemesini Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi'nin ceza daireleri yapar.
Tutuklamaya ve mahkûmiyet kararına nasıl itiraz edilir? How do you challenge detention or a conviction?
Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde yapılır ve itirazı yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m. 268). Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini de isteyebilir (CMK m. 104).
Mahkûmiyet hükmüne karşı istinaf yoluna, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde başvurulur (CMK m. 273); bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi de iki haftadır (CMK m. 291). 2024'teki değişiklikle bu süreler hükmün açıklanmasından değil, gerekçeli kararın tebliğinden başlar.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararına karşı da 2024'ten bu yana istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m. 231/12). Bu kararla sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; süre içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer.
İnfaz hesabı nasıl yapılır, denetimli serbestlik ne zaman başlar? How is time served calculated, and when does probation begin?
Süreli hapis cezalarında hükümlü, cezasının kural olarak yarısını iyi hâlle infaz kurumunda geçirince koşullu salıverilmeden yararlanır (5275 sayılı Kanun m. 107). Kasten öldürme, cinsel suçlar ve özel hayata karşı suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu oran üçte ikidir.
Açık ceza infaz kurumunda bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler, talep ederlerse cezalarının kalan kısmını denetimli serbestlik tedbiri altında dışarıda geçirebilir (m. 105/A). 2025'teki değişiklikle bunun için, koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin kurumda geçirilmiş olması gerekir. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlüler ile ağır hasta, engelli veya yaşlı hükümlüler için süreler daha uzundur.
Denetimli serbestlik yükümlülüklerine uymamakta ısrar etmek, infaz hâkimi kararıyla hükümlünün açık ceza infaz kurumuna geri gönderilmesine yol açabilir. Bu konuyu denetimli serbestlik yükümlülüğünün ihlali, ödenmeyen cezaları ise adli para cezası ödenmezse ne olur incelemelerimizde anlattık.
Adli sicil kaydı ne zaman silinir? When is a criminal record erased?
Cezanın infazı tamamlandığında, ceza zamanaşımı dolduğunda, genel af çıktığında ya da şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırdığında, kayıt adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır (5352 sayılı Kanun m. 9). Adli para cezaları ve ertelenen cezalar ise doğrudan arşive kaydedilir.
Arşiv kaydı, kural olarak arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçince tamamen silinir. Anayasa'nın 76. maddesi ya da TCK dışındaki kanunlar bakımından hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde bu süre, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş, alınmamışsa otuz yıldır (m. 12). Fiil suç olmaktan çıkarılırsa kayıt talep aranmaksızın silinir.
Kayıt; sürücü belgesi, kamu görevine giriş veya silah ruhsatı başvurularında engel oluşturabilir. Sabıkalı adaya ehliyet çıkıp çıkmayacağını ayrıca inceledik.