Uyuşturucu Madde Ticareti Suçlarında Esrar Maddesi Özelinde Kişisel Kullanım Denetimi

Giriş

Uyuşturucu madde suçları alanında pratikte en sık karşılaşılan ve en çok hata yapılan mesele, elinde esrar bulunan kişinin "kullanıcı" mı yoksa "satıcı" mı olduğunun tespitine ilişkindir. Bu sorunun yanıtı, uygulanacak hükmü ve dolayısıyla verilecek cezayı kökten değiştirmektedir: TCK m.191 uyarınca kullanmak için bulundurma 2 ila 5 yıl hapis öngörürken, TCK m.188/3 uyarınca ticaret suçu 10 ila 15 yıl hapis cezası gerektirmektedir.

Yargıtay, bu ayrımı belirlerken salt miktarı esas almamakta; miktarı, ele geçiriliş biçimini, failin kişisel özelliklerini ve somut olayın koşullarını bir bütün olarak değerlendirmektedir. Bununla birlikte miktar, uygulamada en belirleyici kriter olmaya devam etmektedir. Bu yazıda, Yargıtay'ın esrar özelinde geliştirdiği kişisel kullanım ölçütleri ve bu ölçütlerin sınırları, doğrudan kararlar üzerinden ele alınmaktadır.

1. Temel Ölçüt: ATK Mütalaaları ve Günlük Doz Hesabı

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında kişisel kullanım miktarının belirlenmesinde Adli Tıp Kurumu'nun (ATK) bilimsel mütalaaları esas alınmaktadır. ATK'nın kabul gören verilerine göre esrar kullanan bir kişi, her defasında 1 ile 1,5 gram olmak üzere günde ortalama üç kez tüketim yapabilmektedir.¹ Bu hesapla günlük kullanım miktarı 3 ile 4,5 gram arasında değişmektedir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu ölçütü defalarca teyit etmiştir. Değişkenlik ilkesi gereği kabul edilebilecek azami miktar; failin fiziksel ve ruhsal yapısı, maddenin niteliği, cinsi, kalitesi ve somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilmektedir.²

Ayrıca esrar kullanma alışkanlığı olanların birkaç aylık, hatta bazı kararlarda bir yıllık ihtiyaçlarını karşılayacak miktarda maddeyi ihtiyat amacıyla yanlarında bulundurabildikleri adli bir vakıa olarak kabul edilmektedir.³

2. Yıllık Kullanım Sınırı ve Stoklama Savunması

Yargıtay, failin elinde bulunan miktarı değerlendirirken "kişisel yıllık ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı" sorusunu temel kriter olarak benimsemiştir. Günlük 4,5 gram üzerinden yapılan matematiksel hesaplamayla yıllık yaklaşık 1.620 gram gibi bir rakam ortaya çıksa da Yargıtay bu sınırı katı biçimde uygulamamakta; son yıllarda salt yıllık hesaptan uzaklaşarak failin maddeyi tüketebileceği makul zaman dilimine odaklanmaktadır.

Faillerin maddeyi ucuz buldukları için ya da yakalanma riskini azaltmak amacıyla tek seferde toplu aldıklarına ilişkin savunmaları, miktar kişisel kullanım sınırlarını çok aşmadığı sürece değerlendirmeye alınabilmektedir.⁴

3. Kişisel Kullanım Sınırında Kabul Edilen Miktarlar

Yargıtay'ın çeşitli daireleri ve Ceza Genel Kurulu, ticaret kastına dair ek delil bulunmaması koşuluyla aşağıdaki miktarları kişisel kullanım kapsamında değerlendirmiştir:

• 1,2 gram (net): Kişisel kullanım sınırları içinde kabul edilmiştir.⁵
• 22,8 gram (net): Kullanma sınırları içinde kaldığı değerlendirilmiştir.⁶
• 41,4 gram (net): Kişisel kullanma sınırı içinde kaldığı kabul edilmiştir.⁷
• 133 gram (net): Kişisel kullanım sınırları içerisinde olduğu değerlendirilmiştir.⁸
• 250,95 gram (net): Miktar itibarıyla kullanma sınırları içinde kabul edilmiştir.⁹
• 345,51 gram: Yıllık şahsi kullanım sınırları içerisinde olduğu kabul edilmiştir.¹⁰
• 690 gram (net): Kişisel kullanma sınırı içinde kaldığı değerlendirilmiştir.¹¹
• 758 gram (daralı): Kişisel kullanım sınırları içinde olduğu kabul edilmiştir.¹²

Bu tablonun ortaya koyduğu önemli husus şudur: Yargıtay, salt miktara bakarak otomatik bir nitelendirme yapmamaktadır. 758 gramın kullanım kapsamında kabul edildiği bir davada ticaret kastını destekler başka delil yokken, çok daha düşük miktarlarda dahi ek göstergeler belirleyici olabilmektedir.

4. Kişisel Kullanım Sınırını Aşan Miktarlar ve Kenevir Ekimi

Yüksek miktarlar ya da ticaret kastını destekleyen ek koşullar suçu TCK m.188 kapsamına taşımaktadır:

• Kenevir ekimi: Ticari amaçla ekildiğine dair başka delil yoksa en fazla 20 köke kadar ekili kenevir kişisel kullanım kapsamında değerlendirilebilmektedir. 195 kök kenevir bu sınırın çok üzerinde kabul edilmiştir.¹³
• 477,281 gram (net): Satışa hazır vaziyette bulundurulması nedeniyle ticaret suçu kapsamında değerlendirilmiştir.¹⁴
• 652,214 gram (toz esrar): Kişisel kullanım sınırını aştığı ve ticaret suçu değerlendirmesi gerektiği belirtilmiştir.¹⁵
• 26 kilogram 670 gram: Kişisel olarak tüketilebilecek miktarın çok üzerinde olduğu için ticaret suçu kabul edilmiştir.¹⁶

5. Kastı Belirleyen İkincil Kriterler

Yargıtay, miktarı tek başına belirleyici saymamakta; aşağıdaki ikincil kriterleri de gözetmektedir:

Ele geçiriliş biçimi: Maddenin çok sayıda küçük paketçikler hâlinde bulunması, hassas terazi ya da paketleme malzemelerinin ele geçirilmesi ticaret kastını güçlü biçimde göstermektedir. Yaklaşık 81 gram esrar bile yanındaki hassas terazi ve telefon yazışmalarıyla birlikte ticaret suçu olarak onaylanmıştır.¹⁷

Madde çeşitliliği: Esrarın yanında metamfetamin gibi farklı türde uyuşturucu maddelerin de bulunması, miktar kullanım sınırında kalsa dahi ticaret kastına işaret edebilmektedir. Yargıtay, 0,16 gram gibi son derece düşük miktarda esrarı dahi yanındaki metamfetaminle birlikte değerlendirerek ticaret hükmünü onamıştır.¹⁸

Net madde miktarı: Hesaplamalarda daralı ağırlık değil, uyuşturucu maddenin türüne göre belirlenen etken madde (net) miktarı esas alınmalıdır. Bu ayrım özellikle bitkisel esrarda pratik öneme sahiptir.

Sonuç

Esrar suçlarında "kullanıcı mı, satıcı mı?" sorusunun yanıtı, salt miktarın büyüklüğüyle verilememektedir. Yargıtay içtihadı bu soruyu yanıtlamak için ATK mütalaaları ekseninde belirlenen günlük doz hesabını, olayın kendine özgü koşullarını ve ticaret kastını destekleyen ya da çürüten tüm ikincil delilleri bir bütün olarak değerlendirmektedir.

Savunma açısından kritik olan, yalnızca miktarın sınırda olduğunu değil; failin kullanıcı olduğunu, bulundurma amacının kişisel ihtiyaç olduğunu ve ticaret kastına dair hiçbir göstergenin mevcut olmadığını somut olgularla ortaya koymaktır. İddia makamı açısından ise miktar sınırda bile olsa paketleme biçimi, eşzamanlı ele geçirilen araç-gereç ve iletişim kayıtları suçun vasfını belirleyebilmektedir.