HAGB Kaldırıldı mı? AYM İptalleri ve 7589 Sayılı Kanunla Yeniden Yazılan CMK m.231

I. Giriş: HAGB Kaldırıldı mı?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası gerektiren dosyalarda en sık başvurulan kurumlardan biridir. Son dört yılda ise ceza muhakemesinin en çok değişen maddelerinden biri oldu: Anayasa Mahkemesi kuruma ilişkin hükümleri üç kez iptal etti, kanun koyucu üç kez yeniden düzenledi. Son iptal kararı 30.09.2026'da yürürlüğe girecek ve HAGB'ye ilişkin fıkraların tamamını ortadan kaldıracaktı.¹

HAGB kaldırılmadı. 7589 sayılı Kanun'un 15. maddesi, iptal kararı yürürlüğe girmeden önce Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 231. maddesinin 5-14. fıkralarını yeniden yazdı. Kanun 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve bu hüküm yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.²

Bu yazıda önce HAGB'nin bugünkü şartlarını, ardından kurumun neden bu kadar sık değiştiğini inceliyoruz. Sonra 7589 sayılı Kanun'un gerçekte neyi değiştirdiğini, sanığın kabulü şartını, kanun yolunu ve müsadereyi ele alıyoruz. Son bölümde henüz cevabı netleşmemiş soruları sıralıyoruz.

II. HAGB Nedir, Hangi Şartlarla Verilir?

Yargılama sonunda sanığa hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmamasını ifade eder.³

Karar için üç şart birlikte aranır: Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olmalı; mahkeme, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarına bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalı; suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmiş olmalıdır. Zarar derhâl giderilemiyorsa, denetim süresince aylık taksitlerle tamamen giderilmesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir.³

Kararın sonuçları da kanunda bellidir:

• Açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve kısa süreliyse seçenek yaptırımlara çevrilemez.
• Sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur. Bu süre içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez; mahkeme bir yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik tedbirine hükmedebilir; dava zamanaşımı durur.
• Denetim süresi kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçirilirse hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir.
• Kasten yeni bir suç işlenirse veya yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar. Mahkeme, yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadarının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa cezanın ertelenmesine veya seçenek yaptırıma çevrilmesine karar vererek yeni bir hüküm de kurabilir.⁴

HAGB kararları bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde kullanılabilir.⁵

III. Neden Bu Kadar Değişti?

A. 2022: İtiraz yolu etkili değil

Uzun yıllar HAGB kararlarına karşı yalnız itiraz yolu açıktı. Anayasa Mahkemesi 20.07.2022 tarihli kararında, bu yolun temel hak ve özgürlüklere yapılan müdahalelerin denetlenmesinde etkili bir denetim sağlamadığını ve müsaderenin hangi aşamada infaz edileceğinin belirsiz olduğunu belirterek itiraz kuralını iptal etti.⁶ 7445 sayılı Kanun 2023'te itiraz merciine karar ve hükmü usul ve esas yönünden inceleme yetkisi verdi.⁶

B. 2023: Kabul şartı, müsadere ve kamu görevlileri

Anayasa Mahkemesi 01.06.2023 tarihli kararıyla kurumu bu kez bütünüyle iptal etti ve kararın bir yıl sonra yürürlüğe girmesine hükmetti. Üç gerekçe öne çıkıyordu. Birincisi, sanığa HAGB'yi kabul edip etmediğinin hüküm kurulmadan sorulması, istinaf yolundan geçerli bir feragat iradesi olmadan bu yolun kapanmasına yol açıyordu. İkincisi, HAGB ile birlikte müsaderenin infazı yeterli güvenceye bağlanmamıştı. Üçüncüsü, kurumun kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi bağlamında işkence, eziyet ve kötü muamele sayılan suçlarda uygulanmayacağına dair bir yasal düzenleme yoktu.⁷

C. 2024: 7499 sayılı Kanun

7499 sayılı Kanun, 12.03.2024'te yürürlüğe giren 15. maddesiyle 231. maddenin 5-14. fıkralarını yeniden yazdı. Sanığın kabulü şartı kaldırıldı, HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açıldı ve müsadere HAGB'nin “hukuki sonuç doğurmama” etkisinin dışında tutuldu. Kanun ayrıca CMK'ya geçici 6. maddeyi ekleyerek 01.06.2024 tarihini bir geçiş eşiği hâline getirdi.⁸ Ancak kamu görevlilerine ilişkin istisna yine konmadı; 14. fıkra yalnız Anayasa'nın 174. maddesinde korunan inkılap kanunlarındaki suçları kapsam dışında tutuyordu.⁹

D. 2025: Üçüncü iptal

Anayasa Mahkemesi 10.07.2025 tarihli kararında 7499 sayılı Kanun'un kabul şartı ve kanun yolu sorunlarını giderdiğini kabul etti: Değişiklik sonrasında HAGB'nin uygulanması sanığın kabulüne bağlı değildi ve istinaf yoluyla esasa ilişkin denetim imkânı getirilmişti. Buna karşılık kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve işkence, eziyet ve kötü muamele kabul edilen suçlar bakımından yasal bir istisna hâlâ yoktu. Mahkeme bunu Anayasa'nın 17. maddesinin devlete yüklediği usul yükümlülüğüyle bağdaşmaz buldu ve 231. maddenin 5. fıkrasının birinci cümlesini, bunun sonucu olarak da 5-14. fıkraların tamamını oybirliğiyle iptal etti.¹ Karar 31.12.2025'te Resmî Gazete'de yayımlandı; iptal hükümleri dokuz ay sonra, 30.09.2026'da yürürlüğe girecekti.¹⁰

IV. 7589 Sayılı Kanun Neyi Değiştirdi?

7589 sayılı Kanun 231. maddenin 5-14. fıkralarını “değişik” ibaresiyle yeniden yazdı. Ancak yeni metin, Yargıtay kararlarında aynen aktarılan 7499 metniyle karşılaştırıldığında, 5-13. fıkralarda kelimesi kelimesine aynıdır.⁹ Kanun koyucu, Anayasa Mahkemesi'nin itiraz etmediği kısımları koruyup iptal gerekçesini tek bir fıkrayla karşılamıştır. Esaslı değişiklik 14. fıkradadır:

• Eklenen istisna. HAGB hükümleri artık “işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasanın 17 nci maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar” hakkında uygulanmaz.¹¹ İlk grup suç tipine göre belirlenmiştir: İşkence ve eziyet suçlarında failin kim olduğu önem taşımaz. İkinci grup ise suç tipine değil, kamu görevlisinin fiilinin Anayasa'nın 17. maddesi bakımından kötü muamele sayılıp sayılamayacağına bakar; bunu her dosyada mahkeme değerlendirecektir.
• Kalkan istisna. 2008'den beri metinde yer alan inkılap kanunlarındaki suçlara ilişkin istisna yeni 14. fıkrada yoktur.⁹ Bu değişiklik sanık lehinedir.

V. Sanığın Kabulü Artık Aranıyor mu?

Eski uygulamada hâkim, hükmü açıklamadan önce sanığa “HAGB'yi kabul ediyor musunuz?” diye sorardı ve kabul etmeyen sanık hakkında HAGB kararı verilemezdi. Bu şart 7499 sayılı Kanun'la kaldırıldı ve 7589 sayılı Kanun'la da geri gelmedi.³

Ancak geçiş hükmüne göre 01.06.2024'ten önce verilen HAGB kararları bakımından sanığın kabul etmesi şartı aranmaya devam olunur.⁸ Yargıtay 3. Ceza Dairesi bu kuralı 2026'da uyguladı. 2020'de verilen bir hükümde sanığa HAGB'yi kabul edip etmediği sorulmuş, sanık kabul etmemiş ve HAGB'ye karar verilmemişti. Daire önce hükmü bozmuş, ancak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı üzerine bozma kararını kaldırarak hükmü onamıştır: 01.06.2024'ten önceki karar bakımından kabul şartı devam ettiğinden hükümde isabetsizlik yoktu.¹²

Pratik sonuç şudur: Bugün verilen bir HAGB kararında sanığın kabulü aranmaz; buna karşılık sanık, kararın esasına istinaf yoluyla itiraz edebilir.

VI. Kanun Yolu ve Müsadere

A. İstinaf mı, itiraz mı?

Bugünkü metne göre HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulur; bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz hükümleri uygulanır. HAGB kararı ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yoluna gidilir. İstinaf ve temyizde karar ve hüküm usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir.¹³ İstinafa kapalı hükümler, yani hapis cezasından çevrilenler hariç 15.000 TL dâhil bu miktara kadar adli para cezaları bakımından verilen HAGB kararları ise kesindir.¹⁰

Denetim süresinde hüküm açıklanır veya yeniden kurulursa bu karara itiraz edilir; itiraz mercii yalnız 11. fıkradaki koşullarla sınırlı bir inceleme yapar.⁴ Geçiş hükmü burada da önemlidir: 01.06.2024'ten önce verilen HAGB kararlarına karşı itiraz yolu uygulanmaya devam eder ve bu kararlarla ilgili olarak hüküm sonradan açıklanırsa eski kanun yolu hükümleri uygulanır.⁸

B. Müsadere HAGB'den ayrı mı yürür?

7499 sayılı Kanun'un gerekçesine göre HAGB kararıyla birlikte verilen müsadere kararları, HAGB kararının kesinleşmesiyle birlikte yerine getirilir.¹⁴ Peki müsadereye ilişkin hükme karşı ayrıca temyize gidilebilir mi? Yargıtay Ceza Genel Kurulu 01.07.2026 tarihli kararında bu soruyu cevapladı. Olayda ilk derece mahkemesi sanık hakkında HAGB kararı vermiş, aynı hükümde müsadere talebini reddetmiş ve bu kısım için temyiz yolunu göstermişti. Kurul'a göre müsadere talebinin reddi asıl hükmün bir cüzüdür; HAGB kararlarına konu hükümle verilen müsadereye ilişkin kararlar da asıl hükmün tabi olduğu kanun yoluna tabidir. Karar 01.06.2024'ten önce verildiği için bu yol itirazdı ve müsadere kısmının Yargıtay'ca temyiz yoluyla incelenmesi mümkün değildi. Karar oy çokluğuyla verildi.¹⁴

VII. Henüz Cevabı Netleşmeyen Sorular

Kamu görevlisi failler ve geçiş. 7589 sayılı Kanun yeni 14. fıkra için bir geçiş hükmü öngörmedi. Suç 31.07.2026'dan önce işlenmişse yeni yasak uygulanacak mı? Bir yanda failin lehine olan kanunun uygulanacağını öngören TCK m.7/2,¹⁵ öbür yanda Anayasa Mahkemesi'nin üç kararında vurguladığı Anayasa m.17 kaynaklı usul yükümlülüğü vardır. Bu yazının hazırlandığı tarihte konuyu çözen yayımlanmış bir Yargıtay kararına rastlamadık.

İnkılap kanunları. İstisnanın kaldırılması lehe bir değişiklik olduğundan, kanaatimizce TCK m.7/2 gereği 31.07.2026'dan önce işlenmiş bu suçlarda da şartları varsa HAGB değerlendirilebilmelidir.

30.09.2026'da ne oldu? Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı, 7499 sayılı Kanun'la değiştirilmiş metne yönelikti. Kanaatimizce 7589 sayılı Kanun'la yeniden yazılan metin yeni bir kanun hükmü olduğundan, iptal kararının yürürlüğe girmesi bugünkü 231. maddeyi ortadan kaldırmamıştır. Yeni metnin Anayasa'ya uygunluğu ancak ayrı bir iptal davası veya itiraz yoluyla denetlenebilir.

VIII. Uygulayıcı İçin Kontrol Noktaları

• Kararın tarihi. HAGB kararının 01.06.2024'ten önce mi sonra mı verildiği belirlenir: Kanun yolu (itiraz veya istinaf) ve sanığın kabulü şartı bu tarihe göre değişir.
• Suçun niteliği. İşkence veya eziyet suçu ya da kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve kötü muamele kabul edilebilecek bir suç varsa HAGB yolu kapalıdır.
• Zararın giderilmesi. Zarar hüküm tarihine kadar tamamen giderilmemişse taksitle ödeme imkânı (m.231/9) mahkemeye hatırlatılır.
• Müsadere. Müsadere kararına itiraz, HAGB kararının tabi olduğu kanun yoluyla birlikte ileri sürülür; ayrıca temyiz beklenmemelidir.
• Kesinlik sınırı. 15.000 TL'ye kadar doğrudan hükmedilen adli para cezalarına ilişkin HAGB kararlarının kesin olduğu hesaba katılır.
• Denetim süresi. Müvekkile beş yıl içinde kasıtlı bir suçtan ikinci bir HAGB alamayacağı ve dava zamanaşımının bu süre boyunca duracağı açıkça anlatılır.

Sonuç

HAGB kaldırılmadı. 7589 sayılı Kanun, Anayasa Mahkemesi'nin üçüncü iptal kararı yürürlüğe girmeden CMK m.231'i yeniden yazdı. Yeni metin 7499 sayılı Kanun'la gelen düzeni korudu: Sanığın kabulü aranmıyor, HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açık ve müsadere HAGB'den bağımsız olarak infaz ediliyor. Esaslı yenilik, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin kötü muamele sayılabilecek suçlarının HAGB dışında bırakılmasıdır; inkılap kanunlarına ilişkin eski istisna ise metinden çıkarılmıştır.

Uygulayıcı için en kritik tarih hâlâ 01.06.2024'tür. Bu tarihten önce verilen HAGB kararlarında itiraz yolu ve kabul şartı yaşamaya devam ediyor; Ceza Genel Kurulu'nun 2026 tarihli kararı da müsaderenin bu kararlarda aynı kanun yoluna bağlı olduğunu gösteriyor.