← Hesaplayıcılar Calculators Seyit İsa Dinç Avukatlık Bürosu Law Office
/
Hesaplayıcı 04 / 05

Fazla mesai hesabı

Fazla çalışma (%50 zamlı), fazla sürelerle çalışma (%25 zamlı) ve ulusal bayram – genel tatil günü çalışması (%100 zamlı) ücretinin saat ücreti üzerinden hesabı. Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.41, 44, 47.

SGK matrahına esas brüt aylık ücret
Kanuni üst sınır 45 saat; daha az olabilir
%50 zamlı (1,5×) — yıllık üst sınır 270 saat
%25 zamlı (1,25×) — sözleşmedeki süre ile 45 saat arası fazlalık
Ulusal bayram, genel tatil veya hafta tatilinde çalışma — %100 zamlı
Hesaplama sonucu
Soldaki bilgileri doldurun. Saat ücreti, zamlı saat ücretleri ve toplam fazla mesai alacağı bu alanda görünecek.

Fazla mesai türleri ve zamları

  • Fazla çalışma — Haftalık 45 saat üstü. Her saat için %50 zamlı (1,5×) ücret ödenir (m.41/1).
  • Fazla sürelerle çalışma — Haftalık 45 saatten az çalışma kararlaştırılmışsa, sözleşmedeki süre ile 45 saat arasındaki fazlalık. Her saat için %25 zamlı (1,25×) (m.41/3).
  • UBGT çalışması — Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma. Çalışılan her saat için %100 zamlı (2×) (m.47).
  • Hafta tatili çalışması — Pazar günleri çalışma. Yargıtay içtihadına göre %150 ücret (1× normal + %50 zam = 2,5×). Bu hesapta UBGT ile aynı kabul edilir.

Önemli kurallar

Saat ücreti formülü: Aylık brüt ücret ÷ (haftalık çalışma saati × 4,33). Yargıtay 9. HD içtihadı uyarınca aylık ücret 30 günü, hafta 4,33'ü temsil eder.

Yıllık 270 saat sınırı: Fazla çalışma yıllık toplam 270 saati geçemez (4857 sk. m.41/8). Aksi sağlık ve güvenlik açısından geçersizdir; ancak ücreti yine ödenir.

İşçi onayı: Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir (Fazla Çalışma Yönetmeliği m.9).

Serbest zaman seçimi: İşçi, zamlı ücret yerine her fazla saat için 1,5 saat / 1,25 saat serbest zaman talep edebilir (m.41/4).

Zamanaşımı: Fazla mesai ücreti alacakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/3).

Yargıtay Kararlarıyla

Fazla mesaide dört ayrım

Zam oranları kanunda yazılıdır. Davanın kaderini belirleyen şey oran değil, fazla çalışmanın nasıl ispatlandığı ve hesaptan ne kadar indirim yapılacağıdır.

İspat
ve indirim

Tanıkla ispatlanan fazla mesaide neden indirim yapılır?

Fazla çalışma uzun bir dönem için hesaplandığında ve tutar yüksek çıktığında Yargıtay hakkaniyet (takdiri) indirimi uygulanmasını istikrarlı uygulama hâline getirmiştir. Gerekçe şudur: tanık, işçinin yıllarca her hafta istisnasız aynı saatlerde çalıştığını gerçekçi biçimde bilemez; izinli, raporlu ve tatil günleri hesaptan düşmemiştir.

İndirim oranı mahkemenin takdirindedir; uygulamada %20 ile %60 arasında oranlara rastlanır. İndirim yapılmaması da, aşırı indirim de bozma sebebi olabilir.

Yazılı
delil

Kayıtla ispatlanırsa da indirim yapılır mı?

Ayrım buradadır. İndirim, tanık anlatımına dayanan hesabın doğası gereği yaklaşık olmasından kaynaklanır. Fazla çalışma işveren kayıtlarına, puantaja veya giriş-çıkış kayıtlarına dayanıyorsa hesap yaklaşık değil kesindir; bu durumda takdiri indirimin gerekçesi ortadan kalkar.

Pratik sonuç: işçi tarafında kayıt talebi ve delil tespiti, tanık listesinden daha değerlidir. İşveren tarafında ise puantaj düzeni, en etkili savunma aracıdır.

Bordro
karinesi

İmzalı bordroda fazla mesai görünüyorsa ne olur?

İşçinin imzasını taşıyan ve fazla çalışma tahakkuku içeren bordro, o dönem için ödemenin yapıldığına karine oluşturur. İşçi bu karineyi ancak yazılı delille veya bordrodaki tutarın gerçeği yansıtmadığını gösteren somut belgeyle çürütebilir; tanık beyanı tek başına yetmez.

Buna karşılık bordroda fazla çalışma sütunu hiç yoksa ya da tahakkuk sıfırsa, işçi çalışmasını tanıkla da ispatlayabilir. Bordroya konulan ihtirazi kayıt da karineyi kırar.

Oranlar
ve tavan

Hangi çalışmaya hangi zam uygulanır?

Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve her saat için %50 zamlı ödenir (İş K. m.41). Sözleşmeyle 45 saatin altında bir süre kararlaştırılmışsa, o süre ile 45 saat arasındaki kısım fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlıdır.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılırsa, çalışılan her gün için bir günlük ücret ayrıca ödenir (m.47). Fazla çalışma süresi yılda 270 saati aşamaz; aşılması çalışmayı hukuka aykırı kılar ancak işçinin ücret hakkını ortadan kaldırmaz.

Zamanaşımı beş yıldır. Faiz türü sık yanlış kurulur: fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram/genel tatil ücretleri 4857 s. K. m.34 kapsamında geniş anlamda ücret sayılır; bu nedenle bunlara yasal faiz değil, bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz yürütülür. Yasal faize hükmedilmesi bozma sebebidir.

İlgili Makaleler

Bu araç İş Hukuku alanındadır.

Diğer Hesaplayıcılar

Bilgilendirme. Hesap brüt tutardır; gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primi kesintileri net ödemeyi düşürür. İspat sorunu fazla mesai davalarının en kritik konusudur; puantaj kayıtları, tanık beyanı ve işyeri kayıtları önemlidir. Somut uyuşmazlıklar için avukatınıza danışınız.