Estetik Diş Tedavisinde ve Estetik Cerrahide 'Sonuç Garantisi' Verilirse: Vekalet mi, Eser Sözleşmesi mi?

I. "Garanti Ederiz" Denilen Bir Diş veya Estetik İşleminde Sonuç Alınamazsa Ne Olur?

Diş kliniklerinin ve estetik merkezlerinin "gülüş tasarımınızı garanti ediyoruz" veya "istediğiniz görünüme kavuşacaksınız" gibi vaatlerle hasta topladığı bir piyasada, sonuç beklenen gibi çıkmadığında hukuki zeminin ne olduğu büyük önem taşır. Cevap, hastanın hekimle kurduğu ilişkinin türüne göre kökten değişir: bazı işlemlerde hekim yalnızca özenli çaba göstermeyi, bazılarında ise somut bir SONUCU taahhüt eder. Bu makale, hangi işlemlerin hangi kategoriye girdiğini ve sonuç alınamadığında hastanın haklarını güncel Yargıtay içtihadı ışığında ele almaktadır.

II. Yasal Çerçeve: Vekalet mi, Eser Sözleşmesi mi?

Hekim ile hasta arasındaki ilişki kural olarak vekalet sözleşmesi (TBK m.502 vd.) sayılır; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihadına göre hekimlik sözleşmeleri, kanunda düzenlenmemiş atipik iş görme sözleşmeleri olmakla birlikte, uygulamada vekalet hükümlerine tabi tutulur.¹ Vekalet ilişkisinde hekimin borcu sonuç değil, özenli bir çaba göstermektir; hasta iyileşmese dahi hekim mesleğinin gereklerini yerine getirmişse ücrete hak kazanır.

Ancak Yargıtay, işlemin niteliği "somut, ölçülebilir bir sonucun" (kullanılabilir bir protez, belirli bir görünüm) elde edilmesine yönelikse, ilişkiyi TBK m.470 vd.'daki eser sözleşmesi kapsamında değerlendirmektedir. Eser sözleşmesini vekaletten ayıran temel unsur "sonuç sorumluluğu"dur: yüklenici (hekim), sadece işi görmeyi değil, belirli bir sonucu yaratıp teslim etmeyi taahhüt eder.² Sonuç gerçekleşmezse TBK m.475 uyarınca iş sahibi (hasta) sözleşmeden dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım isteme haklarından birini seçebilir; ayrıca genel hükümlere göre tazminat talep edebilir.

III. Kurucu Ayrım: Diş Tedavisi (Vekalet) — Diş Protezi/Estetik (Eser)

Konunun temel taşı, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2007 tarihli kararıdır. Daireye göre diş TEDAVİSİNDE (dolgu, kanal tedavisi gibi) hasta ile hekim arasındaki ilişki vekalet sözleşmesidir — hekimin borcu tıp biliminde kabul edilen yöntemi uygulamaktır, sonuç taahhüdü yoktur; hasta iyileşmese dahi hekim ücrete hak kazanır. Buna karşılık diş PROTEZİNDE ilişki eser sözleşmesidir: hekim (yüklenici) belirli bir sonucu, yani kullanılabilir bir protezi taahhüt eder; sonuç gerçekleşmezse (protez kullanılamıyorsa) eser ayıplı sayılır.³

Bu ayrım sonraki yıllarda istikrarla uygulanmıştır. 3. Hukuk Dairesi, protez ve implant uygulamalarını içeren davalarda tekrar tekrar eser sözleşmesi hükümlerini uygulamış; yüklenicinin işi sadakat ve özenle yerine getirmesi gerektiğini, eserin iş sahibinin beklediği amaca uygun olmaması hâlinde ayıplı sayılacağını vurgulamıştır.⁴ Kullanılamayan bir alt çene protezinde ödenen ücretin iadesine karar verilmesi⁵ ve "ömür boyu garanti verilemez" savunmasının hastanın ağız hijyenine dikkat etmemesi ispatlanamadıkça kabul edilmemesi⁶ bu istikrarlı uygulamanın örnekleridir. Ancak kusurun (aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği dahil) somut olayda gerçekten ispatlanamadığı durumlarda dava reddedilebilmektedir.⁷

IV. Estetik Cerrahiye Genişleyen Test: Burun, Yüz Germe, Liposuction

Aynı sonuç-taahhüdü mantığı, 6. Hukuk Dairesi'nin güncel (2023-2024) kararlarıyla estetik cerrahi operasyonlarına da istikrarlı biçimde uygulanmaktadır. Daireye göre burun estetiğinde amaç "burnun istenilen şekle kavuşturulması"dır ve bu, taraflar arasındaki eser sözleşmesinin konusudur; Adli Tıp Kurumu raporunun "hekim hatası yoktur" sonucuna varması TEK BAŞINA yeterli değildir — mahkeme, istenen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrıca incelemelidir, çünkü eser sözleşmesinde TBK m.475 uyarınca yüklenicinin ayıptan sorumlu tutulması için kusurlu olması dahi gerekmez.⁸ Bu ilke, birbirini izleyen kararlarla pekiştirilmiştir.⁹¹⁰ Yüz germe ve liposuction (yağ aldırma) operasyonlarında da aynı çerçeve uygulanmakta; komplikasyonun varlığı sonuca tek başına etkili sayılmamaktadır.¹¹¹²

Dikkat çekici bir diğer unsur, mahkemelerin Avrupa Biyotıp Sözleşmesi'nin 4. maddesindeki "tıbbi standartlara uygunluk" ölçütünü eser niteliğindeki estetik müdahalelerde de uygulanabilir görmesidir; bu, estetik cerrahi davalarının hem sözleşme hukuku hem tıp hukuku ölçütleriyle birlikte değerlendirildiğini göstermektedir.¹³

V. Zamanaşımı: Hangi Süre Uygulanır?

Diş protezi veya estetik cerrahi sözleşmesinden doğan tazminat talepleri, TBK m.147/6 uyarınca beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir; bu süre, yüklenicinin ağır kusurla hiç veya gereği gibi ifa etmemesi hâlleri dışında geçerlidir ve alacağın muaccel olduğu (işlemin/eserin teslim edildiği veya sözleşmenin feshedildiği) tarihten itibaren işlemeye başlar.¹⁴ Bu süre, inşaat eserlerine özgü TBK m.478'deki beş/yirmi yıllık taşınmaz-eser ayrımından farklıdır; tıbbi/estetik eser sözleşmelerinde uygulanacak olan genel m.147/6 hükmüdür. Uygulamada hasta vekillerinin en sık düştüğü hata, işlemin üzerinden yıllar geçtikten sonra dava açılması ve zamanaşımı def'iyle karşılaşılmasıdır; bu nedenle işlemin tamamlanma/teslim tarihinin dosyada net biçimde ortaya konması önem taşır.

Sonuç

Uygulayıcı için pratik kontrol listesi şudur: işlem sadece tedavi niteliğindeyse (dolgu, kanal tedavisi gibi) ilişki vekalettir ve hekimden sonuç değil özen beklenir; işlem protez, implant veya estetik cerrahi gibi somut, ölçülebilir bir görünüm/işlev sonucu hedefliyorsa ilişki eser sözleşmesidir ve hekim bu sonucu taahhüt etmiş sayılır. İkinci durumda, Adli Tıp Kurumu'nun "hekim hatası yoktur" raporu tek başına davayı sonuçlandırmaz — asıl sorulması gereken soru, vaat edilen sonucun fiilen gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Hasta tarafı için bu, dava dilekçesinde sözleşmenin eser niteliğini vurgulamanın ve kusur değil sonuç eksikliğini ispat konusu yapmanın stratejik önemini gösterir; hekim/klinik tarafı için ise "garanti" ifadesinin sözleşme ve reklam metinlerinde ne denli dikkatli kullanılması gerektiğini ortaya koymaktadır.