İşe İade Davasında Boşta Geçen Süre Ücretinden Mahsup Yapılabilir mi?

Giriş

İşe iade davası kazanan işçinin boşta geçen süre boyunca başka bir işveren nezdinde çalışıp gelir elde etmesi, uygulamada sık karşılaşılan bir sorunu beraberinde getirmektedir: işveren, "işçi zaten çalıştı, ücret kaybı yok" savunmasına dayanarak 4 aylık boşta geçen süre ücretini eksik ödeyebilir mi? Yargıtay'ın bu soruya verdiği yanıt, yıllar içinde yerleşik bir içtihat çizgisi oluşturmuştur.

1. Yasal Çerçeve: Kanunda Mahsup Hükmü Yok

4857 sayılı İş Kanunu'nun 21. maddesi, feshin geçersizliğine karar verildiğinde işçiye kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için "en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları"nın ödeneceğini düzenlemektedir. Madde bu alacaktan mahsup yapılacağına ilişkin herhangi bir hüküm içermemektedir.

Yargıtay, mahsup yasağını doğrudan bu yasal boşluğa dayandırmaktadır: "Anılan 4 aya kadar boşta geçen süre ücret ve sosyal haklardan çalışma halinde mahsup yapılacağına dair kanunda açık hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle bu alacaktan çalışma yaptığı gerekçesiyle mahsup yapılması hatalıdır."¹

2. Baskın İçtihat: Tam 4 Ay, Mahsupsuz

Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Dairelerinin onlarca kararında mahsup yasağı istikrarlı biçimde korunmuştur. Daireler, işçinin fesihten sonra yeni bir işveren nezdinde çalışmaya başlamasını ve gelir elde etmesini, eski işverenin boşta geçen süre ücretini ödeme yükümlülüğü açısından ilgisiz saymaktadır.

9. Hukuk Dairesi bu ilkeyi şöyle formüle etmiştir: "İşçinin başka bir işveren nezdinde çalışmış ve bu işten gelir elde etmiş olmasının, işverenin 4 aya kadar ücret ve diğer hakları ile ilgili yükümlülüğünü haleldar etmeyeceği" açıktır.² Mahkemeler, yerel mahkemelerin yeni işverenden elde edilen geliri mahsup ederek hesaplama yaptığı kararları istikrarlı biçimde bozmaktadır.³

Bu tutum, feshin geçersizliğine bağlanan ikincil sonuçların hukuki niteliğiyle de uyum içindedir: Boşta geçen süre ücreti, işçinin gerçek anlamda uğradığı gelir kaybının tazminatı değil; geçersiz feshin hukuki bir yaptırımıdır. Bu nitelik, başka bir kaynaktan gelir elde edilmesinin dengeleme gerekçesi sayılmasını engeller.

3. İstisnai Eğilim: Fiilen Çalışılmayan Süreyle Sınırlama

İçtihat tamamen tek sesli değildir. 22. Hukuk Dairesi'nin 2013 tarihli bir kararında farklı bir yaklaşım benimsenmiştir: Fesihten yaklaşık 2,5 ay sonra yeni bir işe giren davacı açısından, boşta geçen süre ücretinin yeni işe başlama tarihine kadar olan aralık esas alınarak hesaplanması gerektiği ifade edilmiştir.⁴

Ancak bu karar izole bir örnek olarak kalmıştır. Aynı Daire'nin hem önceki hem sonraki kararları, fesihten sadece bir gün sonra bile yeni bir işe girilmiş olsa 4 aylık ücretin tam ödenmesi gerektiğini açıkça hükme bağlamaktadır.⁵ Baskın çizginin mahsup yasağı yönünde olduğu kuşkusuzdur.

4. İşe Başlatmama Tarihinden Sonraki Çalışmalar

İşverenin işçiyi işe başlatmadığı tarihten sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlayan işçi açısından da sonuç değişmemektedir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu meseleyi doğrudan ele almış; bölge adliye mahkemesinin "işe başlatılmadığı tarihten sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlamasının sonuca etkisinin bulunmadığı" yönündeki değerlendirmesini hukuka uygun bularak onamıştır.⁶

5. İşsizlik Ödeneği: Mahsup Değil, İade

Yeni işten elde edilen ücretle mahsup yasağı arasında önemli bir ayrım dikkat çekmektedir: İşçinin boşta geçen sürede işsizlik ödeneği almış olması farklı bir sonuç doğurmaktadır. Yargıtay, boşta geçen süre ücretinin "işçi adeta çalışıyormuş gibi" sonuç doğurduğunu vurgulayarak aynı dönem için alınan işsizlik ödeneğinin mükerrerlik yarattığını ve iade edilmesi gerektiğini belirlemiştir.⁷

Mantık şudur: Başka işveren nezdinde çalışmak bağımsız bir kazanım ilişkisine dayanmaktadır; boşta geçen süre ücreti bu ilişkiyi etkilemez. Oysa işsizlik ödeneği, işsizlik varsayımına dayanmakta ve boşta geçen süre ücreti ödenmesiyle bu varsayım geriye dönük olarak ortadan kalkmaktadır.

Sonuç

Yargıtay içtihadı, işe iade davasında boşta geçen süre ücretinden herhangi bir mahsup yapılamayacağı konusunda yerleşik ve tutarlı bir çizgidedir. İşveren açısından "işçi zaten çalıştı" savunması geçer akçe değildir; mahkemeler bu gerekçeyle mahsup yapılarak kurulan hükümleri bozmaktadır. Uygulamacılar için pratik çıkarım nettir: Boşta geçen süre ücreti 4 ayın tamamı üzerinden ve yeni işten elde edilen gelirden bağımsız olarak hesaplanmalıdır. Yalnızca işsizlik ödeneği, mükerrerlik gerekçesiyle farklı bir denkleme tabidir.